دكتر كتابچی، كارشناس جمعیتشناسی، در گفتوگو با برنامه «صبح صبا» با اشاره به دو برابر بودن جمعیت متولدان دهههای 50 و 60 نسبت به نسلهای بعد، نسبت به حركت سریع كشور به سمت سالمندی هشدار داد و تأكید كرد در صورت تداوم روند فعلی، ساختار جمعیتی ایران بهگونهای تغییر خواهد كرد كه بار نگهداری از سالمندان بر دوش جمعیت جوانِ كوچكتر خواهد افتاد؛ موضوعی كه به گفته او نیازمند بازنگری جدی در نگرشها و سیاستهای فرزندآوری است.
به گزارش روابط عمومی رادیو صبا، در یكی از بخشهای برنامه «صبح صبا»، گفتوگویی تلفنی با دكتر كتابچی، عضو شورای زنان انقلاب اسلامی و كارشناس جمعیتشناسی، با محوریت بررسی روند سالمندی جمعیت كشور و ضرورت فرزندآوری انجام شد.
روند رو به رشد سالمندی جمعیت
دكتر كتابچی در ابتدای این گفتوگو با اشاره به تغییرات ساختار سنی كشور اظهار كرد: متولدان دهههای 1350 و 1360 نسبت به متولدان دو دهه بعد از خود تقریباً دو برابر هستند. به این معنا كه با ورود این جمعیت پرشمار به سن سالمندی، تعداد سالمندان كشور به شكل قابل توجهی افزایش خواهد یافت؛ در حالی كه جمعیت جوان متناسب با آن رشد نكرده است.
وی تأكید كرد در صورت تداوم این روند، ساختار جمعیتی ایران به سمت سالمندی پیش خواهد رفت، بهگونهای كه در آیندهای نهچندان دور، از هر سه نفر یك نفر سالمند خواهد بود. این وضعیت میتواند نسبت جمعیت فعال به سالمندان را كاهش داده و چالشهای اقتصادی و اجتماعی متعددی ایجاد كند.
منطقهای مختلف برای فرزندآوری
این كارشناس جمعیتشناسی با اشاره به وجود دیدگاههای مختلف درباره فرزندآوری گفت: بسته به نوع جهانبینی افراد، دلایل متفاوتی برای داشتن فرزند مطرح میشود. از منظر معنوی، فرزند میتواند «باقیات صالحات» و ادامه نسل انسان تلقی شود و آثار نیك او به والدین نیز بازگردد.
وی افزود: حتی از منظر مادی و دنیوی نیز پژوهشها نشان میدهد داشتن فرزند بیشتر میتواند به افزایش رضایت و شادی در زندگی منجر شود. در این زمینه به كتاب «دلایل خودخواهانه برای داشتن فرزند بیشتر» نوشته برایان كاپلان اشاره شد. به گفته دكتر كتابچی، این استاد اقتصاد با رویكردی كاملاً دنیوی استدلال میكند كه خانوادههای دارای فرزند بیشتر، در مجموع از رضایت و شادكامی بالاتری برخوردارند و این احساس در سنین بالاتر تقویت میشود.
او همچنین در پاسخ به دیدگاه برخی افراد كه فرزندآوری را نوعی خودخواهی میدانند، تصریح كرد: اعطای فرصت حیات به یك انسان نهتنها خودخواهانه نیست، بلكه ارزشی بزرگ محسوب میشود. به باور وی، اگرچه زندگی با دشواریهایی همراه است، اما اغلب انسانها خواهان ادامه زندگی و بهرهگیری از فرصتهای آن هستند.
تفاوتهای منطقهای در نرخ فرزندآوری
دكتر كتابچی در بخش دیگری از این گفتوگو به تفاوتهای استانی در میزان فرزندآوری اشاره كرد و گفت: در استانهایی مانند سیستان و بلوچستان و هرمزگان همچنان فرهنگ خانوادههای پرجمعیت رواج بیشتری دارد. در مقابل، استانهای برخوردارتر نظیر گیلان، مازندران، البرز و آذربایجان شرقی با میانگین فرزند كمتر مواجهاند.
وی همچنین افزود كه در كلانشهرها و مناطق مرفه، گرایش به تكفرزندی یا بیفرزندی بیشتر مشاهده میشود؛ موضوعی كه صرفاً به وضعیت اقتصادی محدود نمیشود و به تغییر نگرشها و سبك زندگی نیز مرتبط است.
اشاره به نمونههای جهانی
در ادامه برنامه، به برخی نمونههای جهانی نیز اشاره شد. از جمله اینكه ایلان ماسك، كارآفرین شناختهشده حوزه فناوری، دارای فرزندان متعدد است و در اظهارنظرهای خود نسبت به كاهش نرخ زاد و ولد در جهان هشدار داده است.
در پایان این گفتوگو، دكتر كتابچی با تأكید بر اهمیت توجه به تحولات جمعیتی كشور، خواستار بازنگری در نگرشها نسبت به فرزندآوری شد و بر ضرورت برنامهریزی برای جلوگیری از تشدید روند سالمندی جمعیت تأكید كرد.
