مهدی انصاری مستندساز، با تشریح ابعاد فرهنگی و آیینی عزاداری در بوشهر، از تأثیر سیاهان آفریقایی بر شكلگیری موسیقی سوگواری این منطقه سخن گفت و تأكید كرد كه آیین سینهزنی بوشهر، تلفیقی از هنر، عرفان و همبستگی اجتماعی است.
به گزارش روابط عمومی رادیو صبا،مهدی انصاری مستندساز، در ویژهبرنامه «در مسیر خورشید» از رادیو صبا درباره مستند «عاموها» اظهار كرد: عنوان این مستند از گویش بوشهری گرفته شده است؛ در این گویش به «عمو» میگویند «عاموها». این واژه علاوه بر معنای خویشاوندی، نوعی احترام و صمیمیت را نیز در خود دارد.
وی افزود: مستند «عاموها» به بررسی تأثیر سیاهان آفریقایی بر موسیقی عزاداری بوشهر میپردازد. در گذشته، مردم جنوب هنگام خطاب قرار دادن سیاهان ساكن منطقه، آنان را با عنوان «عامو» صدا میزدند؛ مانند «عامو ماندنی» یا «عامو حسین جعفر». همین موضوع، ریشه انتخاب نام این مستند بوده است.
این مستندساز با اشاره به ویژگیهای موسیقی آیینی بوشهر بیان كرد: بوشهر به واسطه موقعیت بندری و جغرافیای خاص خود، محل تلاقی فرهنگهای مختلف بوده است. این منطقه در طول سالیان، عناصر فرهنگی سازگار با هویت خود را جذب كرده و به همین دلیل، امروز از غنای فرهنگی و هنری ویژهای برخوردار است.
انصاری با تأكید بر جایگاه آیین سینهزنی بوشهر گفت: تنها جایی در ایران كه سینهزنی به یك فرم كامل زیباییشناسانه و دایرهای تبدیل شده، بوشهر است. در این آیین، عزاداران به صورت حلقههایی پیرامون یك میداندار قرار میگیرند و با حركتهای هماهنگ، مفهومی عرفانی از حركت از كثرت به وحدت را به نمایش میگذارند.
وی ادامه داد: این مفهوم حتی در ریتم سینهزنی نیز دیده میشود. نوحهها ابتدا با ضربآهنگ دوضربی آغاز میشوند و در اوج مراسم، با اعلام «واحد» از سوی نوحهخوان، عزاداران به ریتم تكضربی میرسند كه نقطه اوج اجرای آیین محسوب میشود.
این مستندساز درباره ساختار موسیقایی مراسم عزاداری بوشهر نیز توضیح داد: هر شب عزاداری از چند بخش تشكیل میشود؛ ابتدا آیین «پامنبری» با نغمههایی در دستگاههایی همچون شوشتری و دشتی اجرا میشود، سپس روضهخوانی آغاز میشود و پس از آن، دمامزنی به عنوان سازی دعوتكننده، مردم را از كوچهها به محل برگزاری سینهزنی فرا میخواند.
انصاری افزود: با پایان دمامزنی، حلقههای سینهزنی یا همان «بُر» شكل میگیرد. عزاداران با گرفتن كمر یكدیگر و اجرای حركات كاملاً هماهنگ، نوعی سمفونی از حركت، نفس، پاسخخوانی و سینهزنی خلق میكنند. هماهنگی در این آیین به اندازهای اهمیت دارد كه كوچكترین ناهماهنگی در اجرای حركات، مانند نواخته شدن یك نت خارج از اركستر تلقی میشود.
وی همچنین با اشاره به بخش پایانی این آیین گفت: پس از سینهزنی، مراسم «یا مظلوم» و «حیدری» برگزار میشود كه در واقع بدرقه و پایانبخش آیین عزاداری با حال و هوایی متفاوت است.
انصاری در بخش دیگری از این گفتوگو به نقش مداحان شاخص بوشهر اشاره كرد و گفت: مرحوم جهانبخش كردیزاده (بخشو) از مهمترین مرثیهخوانان تاریخ بوشهر است و بسیاری از نوحههای ماندگار، از جمله «ممد نبودی ببینی»، با الهام از نغمهها و شیوه خوانش او و روایتهایی كه از ناخدا عباس دریانورد نقل شده، شكل گرفتهاند.
این مستندساز در پایان ابراز امیدواری كرد كه ثبت و مستندسازی آیینهای عاشورایی بوشهر بتواند در حفظ و انتقال این میراث فرهنگی ارزشمند به نسلهای آینده مؤثر باشد.
