صدای جمهوری اسلامی ایران
display result search

تصویر نسخه نایاب «قاسم الاخبار» نخستین نشریه فکاهی کاملا فارسی ایران به مناسبت روز جهانی آرشیو در همدان رونمایی می شود.

خبرگزاری مهر - گروه استان‌ها - حسن افشار*: از اولین نشریات فارسی زبان دارای بخش طنز و فکاهی می‌توان به «شاهسون» چاپ استامبول در سال 1306 قمری به مدیریت حاجی عبدالرحیم طالبوف، «طلوع» چاپ بوشهر در سال 1318 قمری به مدیریت عبدالحمیدخان متین‌السلطنه و «ادب» چاپ مشهد در سال 1318 و تهران 1321 به مدیریت ادیب‌الممالک اشاره کرد.

طنز به عنوان عنصری نوین بعدها در مطبوعات جای بیشتری پیدا کرد و از پیشگامان طنز پردازی مطبوعاتی می‌توان روزنامه «ملانصرالدین» که از سال 1324 تا 1340 با قطع 24 ×32 در 8 صفحه به زبان ترکی فارسی چاپ می‌شد را نام برد.

در این نشریه صورت اولیه طنز نوشتاری در کنار کاریکاتور، با پرداختن به دغدغه‌ها و موضوعات اجتماعی ایران ارائه می‌شد.

این مطالب با نوشته‌هایی از جلیل محمدقلی‌زاده، شعرهای علی‌اکبر صابر در کنار کاریکاتورهای دو نقاش آلمانی منتشر می‌شده‌اند و این روزنامه نه تنها به مطالب و مسائل سیاسی منطقه‌ای محدود نبود بلکه جریانات مهم دنیا در اوایل قرن 20 را نقد می کرده است.

ملانصرالدین الگو و سرمشقی برای نشریات بعدی مانند بهلول و آذربایجان به مدیریت علی‌یف، کشکول، صوراسرافیل، نسیم شمال در رشت و نیز تهران و حشرات‌الارض در تبریز شد.

هفته‌نامه بهلول طنزی تندی داشت و فقط 9 شماره از آن منتشر شد

هفته‌نامه بهلول یک سال پس از ملانصرالدین به مدیر مسئولی علی‌یف در باکو منتشر شد؛ این نشریه مدافع «ارگان حزب دموکرات» در ایران بود و طنزی تندی داشت به همین سبب فقط 9 شماره از آن منتشر شد.

روزنامه «آذربایجان» نیز از الگوی ملانصرالدین پیروی می‌کرد و شخصیتی تمثیلی چون «حاجی‌بابا» را به تقلید از «ملأ عمو» بازسازی کرد که البته باید آن را اولین روزنامه طنز و فکاهی ایرانی دانست که به زبان ترکی فارسی به انتقاد از اوضاع و مسائل اجتماعی سیاسی می‌پرداخت.

مدیر مسئول آذربایجان علی‌قلی‌خان صفراوف کاریکاتوریست بود و بنابراین این روزنامه از دو جنبه (طنز و کاریکاتور) حائز اهمیت بود.

در ادامه، روزنامه «قاسم‌الاخبار بلدیه» پیش قراول مجموعه نشریات با عنوان بلدیه با محتوای کاملاً فکاهی و همراه با طنز نوشتاری و کاریکاتور در فروردین سال 1286 هجری شمسی با مدیریت میرزا ابوالقاسم‌خان همدانی ملقب به ذوالریاستین منتشر شد.

اولین شماره این نشریه در 9 صفر 1325 مصادف با 3 فروردین 1286 به همت میرزا ابوالقاسم همدانی منتشر شد، اداره مرکزی آن در سرای حاجی سقاباشی قرار داشت و در چاپخانه شرقی چاپ می‌شد.

قاسم الاخبار در یک ورق به خط تعلیق درشت و زمخت با چاپ سنگی در ابعاد 734 در 1212 اینچ چاپ می‌شد و وجه اشتراک سالانه آن در تهران هشت قران، داخله 12 قران و تک شماره صد دینار بود.

شماره سوم قاسم الاخبار رونمایی می‌شود

شماره سوم آن به تاریخ دهم ربیع الاول 1325 در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران مدیریت غرب کشور (همدان) و شماره‌های دیگری از آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.

آنچه ما را بر آن می‌دارد تا بر خلاف نظر دیگر محققان و برای اولین بار، قاسم الاخبار را اولین نشریه فکاهی ایران معرفی کنیم، ماهیت کاملاً فکاهی، استفاده از کاریکاتور و بر خلاف نشریات فکاهی قدیمی تر که از دو زبان فارسی و ترکی استفاده می‌کردند، استفاده کامل از زبان فارسی است.

تصویر این نشریه به مناسبت روز جهانی آرشیو از سوی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران-مدیریت غرب کشور رونمایی می‌شود.

این نسخه توسط آقای یوسف رجبی از فعالان اسناد و فعالان فرهنگی استان به این سازمان اهدا شده است.

* فعال رسانه ای

مرتبط با این خبر

  • آغاز فصل دوم مسابقه خوانندگی رادیو صبا

  • معرفی فیلمی خنده‎دار با بازی "جری لوئیس" در رادیو صبا

  • چند خط از کتاب "نان گرسنه"

  • رادیو صبا میزبان "فهیمه دادخواه" هنرمند دوبلور

  • «عصر صبا» همراه با تراشکاران

  • راههای شاد بودن از نگاه کودکان

  • توصیف رادیو صبا از "زندگی کارمندی"

  • سر و کله "احمق های چلم" در رادیو صبا پیدا شد

  • نگاهی طنز به اعمال افراد خسیس

  • رادیو صبا "رالف خرابکار" را معرفی می‎کند